Dijital Adalet Vaadi, Dijital Ayrımcılık Gerçeği

UYAP (Ulusal Yargı Ağı Projesi), adalet hizmetlerini hızlandırmak, kağıt israfını önlemek ve yargıyı şeffaflaştırmak amacıyla kuruldu. Ancak bugün geldiğimiz noktada UYAP, vaat ettiğinin tam tersini yapmaktadır: Vatandaşları iki sınıfa ayırmakta ve bir sınıfı adaletin dışına itmektedir.

Sistemin mantığı çok basit ve çok acımasızdır:

• E-imzan varsa: VIP'sin. UYAP üzerinde her şeyi yapabilirsin. Delil sunabilir, şikayet edebilir, dilekçe verebilir, dava açabilir, itiraz edebilirsin.
• E-imzan yoksa: VIP değilsin. UYAP üzerinde hiçbir şey yapamazsın. Sadece dosyaları okuyabilir, yani izleyici olabilirsin. Adalet hakkın yoktur.

Bu makale, UYAP'taki bu iki sınıflı adalet sistemini gözler önüne sermeyi ve e-imza sahibi olmayan vatandaşların Anayasa ile güvence altına alınmış haklarının nasıl gasp edildiğini göstermeyi amaçlamaktadır.

1. VIP ile Vatandaş Arasındaki Uçurum: Kim Ne Yapabiliyor?

UYAP sistemi üzerinde yapılabilecek temel işlemler baz alındığında, e-imza sahibi ile olmayan arasındaki fark uçurum boyutundadır:

Yapılabilecek İşlem	E-İmza Sahibi (VIP)	E-İmza Sahibi Olmayan (Vatandaş)
Dava dosyasını görüntüleme	✅ Evet	✅ Evet (sadece okuma)
Dilekçe verme	✅ Evet	❌ HAYIR
Delil sunma	✅ Evet	❌ HAYIR
Şikayette bulunma	✅ Evet	❌ HAYIR
Başvuru yapma	✅ Evet	❌ HAYIR
İtiraz etme	✅ Evet	❌ HAYIR
Beyanda bulunma	✅ Evet	❌ HAYIR
Dava açma	✅ Evet	❌ HAYIR
Sürece müdahil olma	✅ Evet	❌ HAYIR

Kaynak: UYAP Vatandaş Portalı kullanım koşulları ve e-imza gerektiren işlem listeleri (Adalet Bakanlığı, UYAP Daire Başkanlığı).

Tablonun mesajı açık ve acımasızdır: E-imzası olmayan vatandaşın UYAP üzerinde hiçbir aktif yetkisi yoktur. Sadece "okuyucu" konumuna indirgenmiştir. Oysa hak arama süreci sadece okumaktan ibaret değildir; delil sunmak, itiraz etmek, dava açmak, dilekçe vermek gibi aktif eylemleri gerektirir.

Sonuç: E-imzası olmayan vatandaş, UYAP'ta sadece bir izleyicidir. Adaletin öznesi değil, nesnesi haline getirilmiştir. VIP değilsen, adalet hakkın yoktur.

2. E-İmza: Tek Seferlik Değil, Sürekli Bir "Kiralama" Sistemi

Peki "VIP" olmanın bedeli nedir? E-imza sahibi olmak ne kadar tutmaktadır? Araştırmalar göstermektedir ki, e-imza tek seferlik bir harcama değildir; sürekli bir kira sistemidir.

2025-2026 Güncel E-İmza Fiyatları (Türkiye):

• 1 yıllık: 1.920 - 1.949 TL
• 2 yıllık: 2.470 - 2.599 TL
• 3 yıllık: 2.860 - 3.099 TL

Kaynak: e-imza sağlayıcıları (E-Güven, KamuSM, TürkTrust vb.) resmi fiyat listeleri, Ocak 2026.

Kilit nokta: E-imza 1, 2 veya 3 yıllığına kiralanmaktadır. Süre dolduğunda yenilenmezse geçersiz hale gelir. Yenileme ücreti ise neredeyse ilk alım ücretiyle aynıdır (3 yıllık yenileme yaklaşık 3.250 TL).

Bir vatandaşın 10 yıl boyunca e-imza kullanarak UYAP'ta aktif olabilmesi için ödemesi gereken yaklaşık maliyet:

• 0-3 yıl (İlk alım / 3 yıllık): 3.000 TL
• 3-6 yıl (1. Yenileme): 3.250 TL
• 6-9 yıl (2. Yenileme): 3.250 TL
• 9-12 yıl (3. Yenileme): 3.250 TL
• TOPLAM: 12.750 TL

Bu rakam, asgari ücretin yarısına yakın bir meblağdır (2025 yılı asgari ücret ~22.000 TL). Bir vatandaşın sadece adalet hakkını kullanabilmesi için 10 yılda elinden alınan paradır bu.

"E-imza almak için gereken yıllık ~2.000-3.500 TL benim için ulaşılmaz bir rakam. Üstelik bu tek seferlik değil, sürekli ödenmesi gereken bir bedel." – Yaşanmış bir mağduriyetten

3. Bu Bir Ayrımcılıktır: Anayasa ve AİHS Açıkça İhlal Edilmektedir

Anayasa Madde 10 – Eşitlik İlkesi

"Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir."
"Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

UYAP uygulaması, e-imza ücretini ödeyebilenler ile ödeyemeyenler arasında sistematik bir ayrım yaratmaktadır. Bu ayrımın dayanağı ekonomik güçtür. Aynı yasal haklara sahip iki vatandaştan biri, sırf daha fazla parası olduğu için UYAP üzerinde her işlemi yapabilirken, diğeri hiçbir işlem yapamamaktadır. Bu, eşitlik ilkesinin açık ihlalidir.

Anayasa Madde 36 – Adil Yargılanma Hakkı

"Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma hakkına sahiptir."

Anayasa Mahkemesi'nin yerleşik içtihatlarına göre mahkemeye erişim hakkı, adil yargılanma hakkının ayrılmaz bir parçasıdır. Mevcut UYAP uygulaması, e-imza sahibi olmayan vatandaşın dava açmasını, delil sunmasını, şikayette bulunmasını fiilen imkansız hale getirmektedir. Bu, mahkemeye erişim hakkının doğrudan ve sistematik bir ihlalidir.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Madde 6

AİHM içtihatlarına göre, mahkemeye erişim hakkı "somut ve etkili" olmalıdır. Teoride var olan bir hak, pratikte kullanılamıyorsa ihlal vardır. UYAP'ta e-imza şartı, pratikte ücretli bir duvar örmektedir. Bu duvarı aşamayan vatandaş, adalet önünde sessiz kalmaya mahkum edilmektedir.

4. "Güvenlik" Gerekçesi Geçersizdir

Devletin bu uygulamaya getirdiği gerekçe genellikle "güvenlik" olmaktadır. Ancak bu argüman geçersizdir:

1. Alternatifler mevcuttur: e-Devlet şifresi ücretsizdir. Biyometrik doğrulama, banka doğrulaması gibi alternatifler vardır.
2. Güvenlik ile ücret arasında ilişki yoktur: Güvenlik gerekiyorsa, ücretsiz bir alternatif de aynı güvenlik seviyesine çekilebilir.
3. Gerçek amaç güvenlik değildir: Mevcut sistem, bir özel sektör ekosistemini beslemekte ve vatandaşları sürekli ödeme yapmaya zorlamaktadır. Bu, adaletin ticarileşmesidir.

5. "Parayı Veren Düdüğü Çalar": Nasrettin Hoca'nın UYAP'a Düşen Mirası

Nasrettin Hoca'nın meşhur fıkrasında, bir kişi para verdiği için düdüğü çalıp herkesi uyandırma hakkını elde eder. UYAP'taki e-imza sistemi tam olarak bunu yapmaktadır: Ücretli aboneliği olan VIP kullanıcılara "düdüğü çalma" hakkı tanınırken, parayı veremeyen vatandaşlar sessiz kalmaya mahkum edilmektedir.

Oysa günümüzde ücretsiz ve güvenli birçok doğrulama yöntemi mevcuttur:

• e-Devlet şifresi (devlet tarafından ücretsiz verilmektedir)
• Biyometrik doğrulama (parmak izi, yüz tanıma)
• Banka doğrulaması (internet bankacılığı şifresi)
• Mobil imza (bazı operatörler ücretsiz veya düşük maliyetli sunabilir, ancak yaygın değildir)

Bu yöntemler varken, neden sadece ücretli e-imza yetki vermektedir? Çünkü amaç güvenlik değil, ticari bir hizmetin dayatılmasıdır. Nasrettin Hoca'nın fıkrasındaki gibi: Parayı veren düdüğü çalıyor, vermeyen ise uykusunda bırakılıyor. Ancak burada "uykuda bırakılmak" değil, adaletin dışında bırakılmak söz konusudur.

6. Yaşanmış Mağduriyet

"Bu sistem nedeniyle tarafım, UYAP üzerinden somut delil sunamıyor, şikayette bulunamıyor, dava açamıyorum. Sadece dosyayı okumakla yetinmek zorunda kalıyorum.
E-imza almak için gereken yıllık ~2.000-3.500 TL benim için ulaşılmaz bir rakam. Üstelik bu tek seferlik değil, sürekli ödenmesi gereken bir bedel.
Bu nedenle maddi ve manevi zarara uğruyorum. Elimdeki deliller mahkemeye ulaşamadığı için hakkım gasp ediliyor. Kağıt ve zaman israfı yaşıyorum."

7. Sonuç ve Çözüm Önerileri

Sonuç: UYAP sistemi, e-imza sahiplerine (VIP'lere) her türlü işlem yetkisini verirken, e-imzası olmayan vatandaşları tamamen pasif izleyici konumuna indirgemektedir. Sistemin açık mesajı şudur: "E-imzan yoksa VIP değilsin. VIP değilsen UYAP'ta adalet hakkın yoktur. Sadece izle, karışma."

Bu durum:

• Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesini ihlal etmektedir.
• Anayasa'nın 36. maddesindeki adil yargılanma hakkını ihlal etmektedir.
• AİHS'nin 6. maddesini ihlal etmektedir.
• Ekonomik güce dayalı bir ayrımcılık yaratmaktadır.
• Adaleti bir ticaret nesnesine dönüştürmektedir.

Çözüm Önerileri:

1. e-Devlet şifresi ile UYAP üzerinde TAM işlem yetkisi tanınmalıdır. Delil sunma, şikayet, dilekçe, dava açma gibi tüm işlemler, ücretsiz olan e-Devlet şifresi ile yapılabilmelidir.
2. Alternatif olarak, her vatandaşa ücretsiz e-imza devlet tarafından sağlanmalıdır. Bu, bir maliyet gerektiriyorsa, bu maliyet devlet tarafından karşılanmalıdır – tıpkı nüfus cüzdanının ücretsiz olması gibi.
3. Kısa vadede: Adliyelere ücretsiz e-imza oluşturma terminalleri konulmalı ve görevliler aracılığıyla vatandaşlara yardım sağlanmalıdır.
4. Bu değişiklikler yapılana kadar, e-imza zorunluluğu tamamen kaldırılmalıdır. Islak imza ile yapılan başvurular da UYAP üzerinden kabul edilmelidir.
5. Mevcut mağduriyet için Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılmalıdır.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı, UYAP Daire Başkanlığı, UYAP Vatandaş Portalı Kullanım Kılavuzu.
• E-Güven, KamuSM, TürkTrust resmi internet siteleri, güncel fiyat listeleri (Ocak 2026).
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 10, m. 36.
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, m. 6.
• Kırık Hukuk Bürosu, UYAP Vatandaş Nasıl Kullanılır?